การแพทย์

หัวใจขี้เกียจ .. ภาวะที่หัวใจเต้นช้าผิดปกติครับ -หัวใจของเรา จะเหมือน เครื่องจักรอัตโนมัติ ที่มี ตัวคอยให้สัญญาณ เพื่อบอกให้หัวใจบีบตัวและ คลายตัว เป็นจังหวะ ….คลายตัวให้เลือดไหลเข้าหัวใจ และ บีบตัวให้เลือดไหลไปที่ปอด และ ร่างกาย … ตัวให้จังหวะนี้ อยู่ที่หัวใจห้องบนขวา และ ผนังกั้น ระหว่างห้องหัวใจ (หัวใจ มี 4 ห้อง ห้องบน 2 ห้อง เป็นห้องพักให้เลือดไหลเข้ามา ห้องล่าง 2 ห้อง เป็นห้องที่ไว้บีบเลือดออกไป) … ตัวให้สัญญาณ ควบคุมจังหวะการเต้นของหัวใจ เรียกว่า SA node และ AV node จะส่งสัญญาณออกเป็นช่วงๆ ซึ่งเราสามารถวัดการทำงานได้จากการดู คลื่นไฟฟ้าหัวใจ EKG หรือ ECG  … ตัวกระตุ้นนี้ จะมีระบบอัตโนมัติ ที่ส่งสัญญาณเอง มักจะไม่ต่ำกว่า 50

–วิ่งมากเหนื่อยมาก เลย หยุดวิ่ง และ นั่งลง แค่ครู่เดียว ก็เป็นลม ล้มลง หัวใจหยุดเต้น… สถานการณ์แบบนี้ เรามักจะคิดว่าไม่น่าจะเกิดขึ้น แต่เป็นได้เลยครับ… เวลาเราออกกำลังกาย ระบบประสาทอัตโนมัติที่เรียก ซิมพาเตติก จะเรียกความพร้อมของส่วนต่างๆ หัวใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว ความดันโลหิตเพิ่มขึ้น เส้นเลือดหดตัว ต่อมเหงื่อทำงาน(ระบายความร้อน) เลือดไปเลี้ยงลำไส้น้อยลง(เพื่อจะได้มาเลี้ยงกล้ามเนื้อมากขึ้น) ฯลฯ เป็นส่วนเสริม ส่งเสบียง และ ลำเลียงของเสียออกจากกล้ามเนื้อ งานยิ่งหนัก ออกกำลังกายยิ่งมาก ระบบซิมพาเตติก จะยิ่งทำงานมาก และ หัวใจจะเต้นเร็วขึ้นๆๆๆ –ระหว่างที่ระบบซิมพาเตติก ทำงานเพิ่มขึ้น ร่างกายจะมีสมดุล ให้ระบบประสาทอีกชุดหนึ่ง คือ พาราซิมพาเตติก ซึ่งทำงานในทิศทางตรงข้ามกัน คอยถ่วงดุล ไม่ให้ ชีพจรเต้นเร็วไป ไม่ให้ความดันโลหิตสูงเกินไป  เพราะระบบนี้ จะคอยเคลียร์ และ ซ่อมแซม ดังนั้น จึงต้องคอยระวังไม่ให้เกิดความเสียหาย จะคอยรั้งไม่ให้หัวใจเร็วจนเกิดอันตราย …. -บางคนอาจจะสงสัยว่า ทำไม หัวใจเต้นเร็วมากจึงเกิดอันตราย

-หลายท่านคงเคยมีประสบการณ์ ตื่นเต้นใจสั่น ใจเต้นแรง และรู้สึกหวิวๆ เหมือนจะเป็นลม .. หรือ บางคนออกกำลัง วิ่ง เหนื่อยมาก ใจสั่น และ เหมือนจะเป็นลม …มาดูว่าเกิดอะไรขึ้นกับร่างกายเราครับ -ปกติ เวลาร่างกายต้องใช้กำลังกาย หรือ กำลังสมองมากขึ้น ระบบประสาทอัตโนมัติ จะกระตุ้นให้หัวใจและปอดทำงานหนักขึ้น หัวใจเต้นเร็วขึ้น หายใจเร็วขึ้น เพื่อ ส่งออกซิเจนปริมาณมากขึ้น ไปเลี้ยงร่างกายและสมอง … การที่หัวใจเต้นเร็วขึ้น เป็นเรื่องจำเป็น และ เป็นสิ่งที่ดีครับ… ซึ่ง โดยปกติ เวลาหัวใจเต้นเร็วขึ้น ก็มีปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยงร่างกายเพิ่มขึ้นตามตวามตั้งใจครับ -แต่ว่า เนื่องจากระบบไหลเวียนในร่างกาย เป็นระบบปิด ปริมาณเลือดทีไหลเวียนมีคงที่ และ ช่องทางเข้าของเลือดที่มาที่หัวใจ ก็มีเส้นเลือดขนาดเท่าเดิม เลือดที่ไหลกลับเข้าหัวใจ ในการบีบตัวแต่ละครั้ง ปริมาณเลือดจะสัมพันธ์กับ ขนาดของเส้นเลือด แรงดูดกลับ และ ระยะเวลาให้เลือดไหลเข้าหัวใจ (มีข้อจำกัด ไม่สามารถเพิ่มขึ้นได้เกินจุดที่กำหนด)… คิดง่ายๆ เหมือนเราเอาถังน้ำไปรองน้ำก๊อก ถ้าเรามีเวลารองน้ำ น้อย เราก็มีน้ำในถังน้อย

-เวลาเห็นคน “ถอนหายใจ” ความรู้สึกของเราจะเป็นไปในทาง “ลบ” แต่ในชีวิตจริงแล้ว คนเรา ถอนหายใจอยู่เกือบทั้งวัน แต่ เราไม่ได้สังเกตเองครับ –การถอนหายใจ กับ การหาว เป็นกลไกตามธรรมชาติ เพื่อทำให้ ปอดของเราแข็งแรง พร้อมที่จะแลกเปลี่ยนออกซิเจนได้เต็มที่ … ปอดเราเหมือนกระบอกสูบ ที่เมื่อกระบังลม ดึงให้ช่องว่างในปอดเพิ่มขึ้น จากการเคลื่อนที่ลงไปทางช่องท้อง ลม ก็จะถูกดูดเข้าทางหลอดลม เพื่อเคลื่อนที่ไปสู่ถุงลมขนาดเล็กตรงส่วนปลาย ณ จุดนั้น จะมีการแลกเปลี่ยน ออกซิเจน และ คาร์บอนไดออกไซด์ กับเส้นเลือดฝอยๆ รอบๆถุงลมเล็กๆ เหล่านั้น ทำให้ ในเลือดเรามีออกซิเจน ไปใช้ และ ขับ คาร์บอนไดออกไซด์ออกมา … ประสิทธิภาพของการหายใจ จะขึ้นอยู่กับ ลมที่เข้าไปในถุงลม (ไม่ใช่แค่เข้าไปในปอดนะครับ ต้องระดับถุงลม) กับ เลือดที่มาเลี้ยงที่ถุงลม … จึงเห็นได้ว่า ลมที่เข้าสู่ถุงลมเป็นเรื่องสำคัญมากสำหรับชีวิต -ในการหายใจปกติ ถ้าลมเข้าไปไม่มากพอ ถุงลมบางถุงจะโป่ง แต่ บางถุงจะแฟบ

-สิ่งมีชีวิต มีความสามารถในการรับรู้ และ มีความรู้สึก เราเอง มนุษย์ รู้สึกได้จากตัวเราเอง ว่า ร้อน เจ็บ ดีใจ ฯลฯ ในสัตว์ก็มีความรู้สึก เช่น แมว หมา เวลารู้สึกชอบ ก็เข้าใกล้ กลัวก็วิ่งหนี ฯลฯ เลยมีคำถามว่า แล้วต้นไม้มีความรู้สึกหรือไม่ -เราเห็นต้นไมยราพ เวลาแตะถูก ใบจะหุบ หรือ หม้อข้าวหม้อแกงลิง เวลามี แมลงเข้าไปแตะถูก กาบจะห่อเข้ามาจับตัวแมลงไว้เหมือนปากงับ .. ต้นไม้เวลาปลูกในที่ร่ม จะงอกหรือ โตไปด้านที่มีแสงแดดส่อง ดอกทานตะวัน ก็หันเข้าหาแสงอาทิตย์ … คนโบราณบอกว่า ต้นมะม่วงไม่ออกลูกให้เอามีดฟันที่ต้น ปีถัดมาจะออกลูก (เหมือนต้นไม้กลัวตาย) .. ต้นไม้ขยับไม่ได้ เคลื่อนที่ไม่ได้ พูดไม่ได้ แล้ว มันมีความรู้สึกไหม -มีคนพยายามศึกษา โดยปลูกต้นไม้ไว้และใช้การสัมผัส ที่ใบไม้สม่ำเสมอ เหมือน เวลาที่ปลูกต้นไม้ไว้ใกล้กัน ใบที่งอกออกมาจะแตะ หรือชนกับใบของต้นไม้ต้นอื่น ทำให้

-คนทำงานเก่งและประสบความสำเร็จ นอกจากความรู้ ทักษะ แล้ว ต้องมีประสบการณ์ … ประสบการณ์ ไม่ใช่ แค่การเห็นอะไรซ้ำๆ หรือ เจออะไรซ้ำๆ เพราะหลายคนเจออะไรซ้ำๆ ก็เอามาใช้ประโยชน์ไม่ได้ แต่บางคนเจอแค่ ครั้งสองครั้ง ก็เอามาใช้ให้เกิดประโยชน์ได้แล้ว –การท่องสูตรคูณ เป็นต้นแบบการฝึกสมองของเราให้ มีทักษะในการสร้างประสบการณ์ที่ถูกแต้องและมีรูปแบบ ที่เรียกว่า “Structural recognition” โดยการจัดระเบียบสิ่งที่เราพบเห็น สร้างความสัมพันธ์ ระหว่าง เซลล์ประสาท ที่สามารถนำความจำไปเก็บไว้เป็นที่เป็นทางอย่างเป็นระบบ ระเบียบ เมื่อต้องการใช้ จะสามารถนำออกมาใช้ได้ทันที สมองเรียนรู้เทคนิคนี้ จากการทำจริงในการท่องสูตรคูณ และ มีการเสริมแรงทางบวก (positive reinforcement) เมื่อสามารถนำสูตรคูณไปใช้ได้จริง ทำให้ แนวทางการเก็บความจำ เก็บประสบการณ์เข้มแข็งขึ้นเรื่อยๆ และ เป็นพื้นฐาน ในการนำสิ่งต่างๆที่ได้พบได้เห็น ไปเก็บเรียงอย่างเป็นระเบียบพร้อมใช้งาน เป็นการรู้จักอย่างมีแบบแผน หรือ Structural recognition –การท่องอาขยาน เป็นส่วนที่ยากขึ้นไปอีก ถัดจากการท่องสูตรคูณ เพราะ Structural recognition ไม่ใช่ตัวเลขที่เหมือนๆกัน

-เคยไหมครับ ที่เวลา ออกกำลังกายหนักๆ วิ่งเร็วๆ ไปสักพัก ก็เหนื่อยมาก หอบด้วย จุกลิ้นปี่ด้วย .. เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจริงในร่างกายเรานะครับ -เราเคยได้ยินเรื่อง “ร้อนตับแตก” ซึ่ง เป็น เรื่องของ ตับจาก ที่ใช้มุงหลังคา พอร้อน ตับจากแห้ง ก็แตกแยกตัวออกจากกัน เรียกว่า ตับแตก … แต่ กรณี ออกแรงมากๆ เช่น วิ่งเร็วๆ หรือ ยกของหนักๆ และ เหนื่อยมาก จน “ตับแลบ” หรือ “จุกตับ” เป็น ลักษณะที่เกิดกับ ตับ ของคนเราครับ เป็นตับ จริงๆ ไม่ใช่ ตับจากครับ -โดยปกติ เลือดในร่างกาย จะไหลผ่านตับ เพื่อลำเลียง สารอาหารที่สะสมไว้ในรูป Glycogen ไปให้ร่างกายใช้ โดยลำเลียงเข้าไปที่หัวใจ ก่อนจะสูบฉีดไปยังส่วนอื่นของร่างกาย … ยามที่ต้องออกกำลังกายหนักขึ้น

-ยุคนี้ การฉีดโบท็อก เพื่อความงาม ลดรอยเหี่ยวย่นบนใบหน้า มีการทำกันอย่างแพร่หลาย … แต่ ตั้งต้นของความรู้เกี่ยวกับ โบท็อก เป็น โรคที่น่ากลัว และ ทำให้ถึงตายได้ -โรค Botulism โบทูลิซึ่ม เป็น โรคที่รู้จักกันมาก นานตั้งแต่ ค.ศ. 1793 รู้จักครั้งแรก ในหมู่บ้าน ที่กินอาหารคล้ายไส้กรอก ที่หมักเนื้อในกระเพาะหมู มีคนตายพร้อมกัน 6 ราย … โรคนี้ เกิดจากเชื้อแบคทีเรียชื่อ Clostridium botulinum ซึ่ง เป็นเชื้อที่เติบโตได้ดีในสิ่งแวดล้อมที่ปิด ที่ไม่มีออกซิเจน เชื้อโรคนี้จะผลิตสารพิษออกมา (toxin) เรียกว่า Botulinum toxin ที่เราเรียกย่อๆว่า BoTox (โบท็อก) สารพิษ โบท็อก ดังกล่าว จะทำให้ กล้ามเนื้อเป็นอัมพาต ซึ่ง หากกินเข้าไป และ มีการดูดซึมเข้ากระแสเลือด โดยที่มีสารพิษนี้ ปริมาณมากพอ

-เราอาจจะเข้าใจผิด คิดว่า เวลาถูกกดทับหน้าอก ทำให้หายใจไม่ออก แต่ กดท้องทำให้หายใจลำบากกว่าครับ -คนที่ใส่ stay รัดหน้าท้องบางคนถึงกับหน้ามืดเป็นลม … คนตั้งท้อง มักจะนอนหงายไม่ค่อยสบาย เพราะ หายใจไม่เต็มปอด … คนที่ผ่าตัดหน้าท้องมา ปวดแผล หายใจได้ไม่เต็มที่ มักจะวิงเวียนศีรษะ …. คนที่มีน้ำในช่องท้อง ท้องมาน จะอึดอัดมาก .. เหล่านี้ ล้วนแต่เป็นเหตุการณ์ที่เราพบเห็นได้ และ ทำให้รู้ว่า การกดแน่นที่ท้องมีผลกับ การหายใจด้วย … ลองมาดูความรู้กันนะครับ -การหายใจของเรา คือ ปอดจะขยายตัว เพื่อรับ ออกซิเจน และ แลกเอา คาร์บอนไดออกไซด์ ออกไปกับลมหายใจ เพื่อให้ร่างกาย และ สมอง มีออกซิเจนไปใช้ได้อย่างเพียงพอ ตอนขยายตัว จะเหมือน การดูดเอาลมเข้าไป ตอนหดตัวคือการบีบเอาลมออกมา .. ในการหายใจปกติ แต่ละครั้ง จะมีลมเข้าออก ประมาณ 0.5-1.0

-เพื่อนถามว่า เดี๋ยวนี้ เห็นโฆษณา เทคโนโลยี สามารถผ่าตัดเปลี่ยนปอด เปลี่ยนตับ เปลี่ยนไต ที่เรียกว่า ปลูกถ่ายอวัยวะ เอา อวัยวะจากคนอื่น มาใส่แทนที่อวัยวะของผู้ป่วย ที่ทำงานได้ไม่เต็มที่ เป็นข่าวที่มีให้เห็นได้เป็นปกติ ทันสมัย …. ในกรณีแบบนี้ ถ้าคนเป็นมะเร็งปอด หรือ มะเร็งตับ จะผ่าตัดเอา ปอด หรือ ตับที่เป็นมะเร็งออกไป และ เอาปอด หรือ ตับคนอื่นมาแทน เป็นการรักษาจะได้ไหม… ชวนมาฟังความรู้ทางการแพทย์เกี่ยวกับเรื่องมะเร็งกับการผ่าตัดปลูกถ่ายอวัยวะกันครับ -ปกติเวลาเราปลูกถ่ายอวัยวะ เราจะเลือก อวัยวะของคนที่รับ กับคนที่ให้ ให้มีลักษณะทางพันธุกรรมที่ใกล้เคียงกันที่สุด โดยการตรวจ Human leukocyte antigen (HLA) ที่มีลักษณะเดียวกันหรือใกล้กัน เหมือนเราตรวจหมู่เลือด A B O เพราะ หากเราได้รับเลือด หรือ อวัยวะที่อยู่ในคนละหมู่ของ HLA หรือ หมู่เลือด A B O