การแพทย์

-ในอดีต เราเคยเชื่อว่า เซลล์สมองหลังอายุ 25 ปี จะไม่เพิ่มจำนวน มีแต่เสื่อมลง … แต่ในปัจจุบัน ความรู้ทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ ยืนยันแล้วว่า เซลล์สมองของเรา สามารถมีการพัฒนาได้ต่อเนื่อง ตลอดช่วงอายุไข … ถึงแม้จำนวนเซลล์สมองไม่ได้เพิ่มขึ้น แต่ การพูดคุย เชื่อมโยงระหว่างเซลล์สมองสามารถสร้างจุดเชื่อมโยงให้มีมากขึ้น และ ประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นได้ต่อเนื่อง … มาดูกันครับ ว่าเกิดอะไรขึ้นในสมองของเราครับ -เซลล์สมองของเรา ทำงาน โดยอาศัย การคุยกัน ระหว่างเซลล์ที่ทำหน้าที่รับผิดชอบกันคนละส่วน เช่น ส่วนรับรู้ภาพ รับรู้เสียง ส่วนประมวลผล ส่วนตัดสินใจ ส่วนสั่งการ ส่วนควบคุมอัตโนมัติ ส่วนสัญชาตญาณ เป็นต้น เซลล์จะทำงานได้ ดี จะต้องมีการนำข้อมูล จากส่วนต่างๆ มาเป็นข้อมูลในการทำงาน ยิ่งมีข้อมูลมาก ก็ยิ่งทำงานได้ ดังนั้น การเชื่อมกันระหว่างเซลล์ ถ้ามีมาก ก็จะดี ….การเชื่อมโยงระหว่างเซลล์ประสาท มีขารับข้อมูล (Dendrite) และ ขาส่งข้อมูล (Axon)  […]

–เวลามีความเครียด เรามักจะไม่มีความสุข … งานวิจัยพบว่า เมื่อเราเห็นอกเห็นใจผู้อื่น หรือมีเมตตา สมองจะเครียดน้อยลง ตัดสินใจง่ายขึ้น และ มีความสุขมากขึ้น … และ สมองเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เราสามารถฝึกสมองให้ เห็นอกเห็นใจผู้อื่น หรือ มี เมตตาได้ ด้วยการทำซ้ำๆ … มีการศึกษาทางการแพทย์ สนับสนุนความรู้นี้ครับ -มีการศึกษาในอาสาสมัคร จำนวน 41 คน ถูกสุ่มให้ ฝึกบทเรียน ที่พร่ำสอน ให้เห็นว่าการเห็นอกเห็นใจดียังไง กับ กลุ่มที่รับบทเรียน ว่า ต้องดู ต้องสงสัย อย่า ให้อะไรผ่านไปง่ายๆ กลุ่มละเท่าๆกัน โดยนัดอาสาสมัคร มา 3 ครั้ง … ครั้งแรกอธิบาย การทดลอง พร้อมกับ ในฝึกเข้าเครื่อง ตรวจคลื่นสมองด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (fMRI) เพื่อดูการทำงานของสมองส่วนต่างๆ … ครั้งที่ 2 หลังจาก ครั้งแรก

-เคยสงสัยไหมครับ หากเราเล่น จ๊ะเอ๋ เวลาเด็กๆ ร้องงอแง ไม่ว่าเชื้อชาติไหน เด็กจะหยุดร้อง และ ยิ้ม และ หัวเราะทุกครั้ง (หากไม่เกี่ยวกับ ความไม่สบายตัว) -มีอะไรอยู่เบื้องหลัง การเล่น จ๊ะเอ๋ ที่อธิบายได้ด้วยความรู้ทางการแพทย์… สิ่งนี้ เป็นสิ่งพื้นฐาน อย่างหนึ่งของการทำงานของสมองเรา … การเล่น จ๊ะเอ๋ มีองค์ประกอบที่สำคัญ คือ เคยเห็น ไม่เห็น และ กลับมาเห็น … วงจร 3 จังหวะนี้ ตอบโจทย์เรื่อง จินตนาการ ของมนุษย์ เพราะ เมื่อมีการทำซ้ำ ในจังหวะหรือขณะที่เราไม่เห็น สมองของเราจะมีจินตนาการว่าจะได้เห็น ในลำดับถัดไป และสิ่งที่เห็นเป็นสิ่งที่เราจำได้ หรือ ศัพท์ทางเทคนิค ที่เรียกว่า value-directed remembering (VDR) คือ การได้มองเห็น หรือได้รับรู้ สิ่งที่เราเคยรู้จัก เราจะให้คุณค่ากับมันเป็นพิเศษ และ เมื่อเราจังหวะของการกางมือออก

-พอได้ยินข่าว เรื่อง การตัด ก้อนในร่างกายเราออกมา และ พบว่าในนั้น มี ผม มีขน มีฟัน อยู่ ก็ชวนให้หวาดเสียว คิดถึงเรื่อง คุนไส หรือ เรื่องทางไสยศาสตร์ กันเลยทีเดียว … แต่พอเจอหมอ หมกก็บอกวา เป็น Dermoid cyst (เดอร์มอย์ด ซีส) … ไม่ใช่เรื่องน่าประหลาดใจสำหรับหมอเลย หมอบอกว่า เจอได้ ไม่มีอันตราย .. มันเป็นยังไงนะครับ -อันดับแรง Dermoid cyst ไม่ใช่มะเร็ง แต่เป็นเนื้องอกอย่างหนึ่ง ที่พบได้ตามที่ต่างๆของร่างกาย มักจะพบใกล้กลางลำตัว และ อาจจะพบได้บ่อยบริเวณศีรษะ และ รังไข่ … ลองมาทำความเข้าใจกันหน่อยว่า  Dermoid cyst เกิดได้อย่างไร -ตอนที่หลังจากปฏิสนธิ จากการรวมตัวของของ สารพันธุกรรมของ พ่อ และ แม่ เซลล์ทีเกิดใหม่

ในยุคที่คนห่วงสุขภาพ ลดน้ำหนัก และมองหาการออกกำลังกาย อาจจบด้วยข้อความที่ว่า ไม่ได้ออกกำลังกาย เพราะวิ่งไม่ไหว ปวดเข่า .. มาดูครับว่า ความจริงเป็นเช่นไร ในสามัญสำนึก เรามักจะรู้สึกว่า การวิ่งน่าจะเผาผลาญพลังงานได้มากกว่าการเดิน เพราะเห็นคนวิ่งแล้วเหงื่อออก แถมยังมี ชมรมวิ่งเพื่อสุขภาพ จัด event กันมากมาย ดังนั้น ภาพในความรู้สึก ในสื่อ ทำให้เราเข้าใจว่า ถ้าจะเผาผลาญพลังงานเพื่อลดน้ำหนัก เพื่อสุขภาพ ต้องวิ่ง ถึงจะดี แต่จากข้อมูลการใช้พลังงาน (ดังรูป) ซึ่งเป็นการวัดการใช้พลังงานต่อ ชั่วโมงของคนหนัก 130 ปอนด์ (60 กิโลกรัม) จะพบว่า การเดินเร็วที่ ความเร็ว 5 ไมล์/ชั่วโมง (8 กิโลเมตร/ชั่วโมง) จะใช้พลังงานเท่ากัน ใน 1 ชั่วโมง เท่ากับการวิ่งที่ความเร็วเดียวกัน ถ้าดูจากกราฟ จะพบว่า การวิ่งที่ความเร็วเพิ่มขึ้นใช้พลังงานมากขึ้น ใน 1 ชั่วโมง … ข้อความนี้

–การถูกเจาะเลือด หรือ แทงเส้นให้น้ำเกลือ เป็นสิ่งที่ได้ลุ้น ทั้งผู้ถูกเจาะ และ ผู้เจาะ .. โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับมือใหม่ (ผู้เจาะ) และ ผู้ถูกเจาะที่เป็น เด็กเล็ก คนที่ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย(ไม่มีเส้นเลือดดำใหญ่ๆให้เห็น) คนที่ได้รับ เคมีบำบัดมากก่อน และ คนแก่ … มักจะถูกเจาะเลือดหลายครั้ง หรือแทงเส้นหลายครั้งเพราะไม่สำเร็จ มีทั้งความรู้สึกเจ็บตัว และ กังวล -เทคโนโลยี ใหม่ ที่มีการคิดค้นกันมามากกว่า 10 ปี และ ได้มีการศึกษาทดลองใช้ ในการช่วยให้มองเห็นเส้นเลือดดำชัดเจนยิ่งขึ้น ได้ถูกนำมาใช้จริง ในห้องเจาะเลือด ด้วยการส่องแสง Near Infrared (ย่านความถี่ 700-900 nm) ไปที่แขนผู้ป่วย จะทำให้มองเห็นเส้นเลือดดำของผู้ป่วย .. เทคโนโลยี นี้ อาศัยหลักการที่เลือดที่ไหลอยู่ในเส้นเลือดดำ จะดูดกลืนแสงสีแดง ทำให้แสงไม่สะท้อนกลับออกมา ขณะที่เนื้อเยื่อข้างๆ สะท้อนแสงกลับออกมา แต่ ก็ต้องทำให้เกิดแสงกระจายตัวให้ทั่วทั้งบริเวณในมุมที่ไม่กว้างมาก เพื่อให้แสงที่มีความถี่สม่ำเสมอ ตกที่ผิวหนังบริเวณที่จะเจาะเลือดหรือ ให้น้ำเกลือได้ทั่วถึง

–ปกติเรารู้สึกว่า เดินขึ้นบันได จะเหนื่อยกว่า เดินลงบันได … ความเข้าใจจึงเป็นว่า การออกกำลังกายหนักๆ ควรออกกำลังด้วยการขึ้นบันได น่าจะได้ผลกว่า… มาดูว่า การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ เป็นอย่างไรครับ -ได้มีการศึกษาในอาสาสมัคร สตรีที่มีน้ำหนักเกิน อายุมากกว่า 60 ปี จำนวน 30 ราย ที่ไม่มีโรคประจำตัว และไม่มีโรคเกี่ยวกับกล้ามเนื้อและข้อ ให้อาสาสมัครเดินขึ้น หรือ ลงบันไดเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง เที่ยวละ 6 ชั้น โดยแบ่งเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มที่ 1 เดินขึ้น 6 ชั้น จากนั้น กดลิฟต์ลงมาชั้นล่าง (นับเป็น 1 เที่ยว) ขณะที่ กลุ่มที่ 2 กดลิฟท์ขึ้นไปชั้น 6 และ เดินลงบันไดมาที่ชั้น 1 (นับเป็น 1 เที่ยว) … ในสัปดาห์แรก เดินขึ้น

–เซลล์มะเร็ง ก็คือ เซลล์ของร่างกายเรา ที่ทหาร และ ตำรวจในร่างกายเรามองว่า เหมือนเซลล์ปกติ จึงไม่เกิดการจับกุม หรือ ทำลายเซลล์มะเร็ง ปล่อยให้เซลล์มะเร็งเจริญเติบโตในร่างกายเราต่อไป -ผมได้รับความรู้ใหม่ จากการบรรยาย ปาฐกถา สุด แสงวิเชียร โดย ศ ดร เพทาย เย็นจิตรโสมนัส เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา … อาจารย์ ได้แสดงให้เห็นความก้าวหน้า ในการรู้จักเซลล์ของมนุษย์ รวมไปถึงรู้จักเซลล์ของมะเร็ง(ซึ่งก็คือเซลล์ของร่างกายมนุษย์ กลุ่มหนึ่ง ที่กลายพันธุ์ ไม่เจริญเติบโตตามปกติ แต่ โตเร็วผิดปกติ รวมถึงแทรกแซงอวัยวะอื่นๆของร่างกายเรา) .. ความก้าวหน้า และ ความเข้าใจกลไกการทำงานของเซลล์ อาจจะนำมาซึ่งความสามารถในการเอาชนะโรคร้ายในอนาคต -การรักษามะเร็ง เกือบทุกชนิด ที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นการรักษาด้วยการผ่าตัด ฉายรังสี หรือ ยาเคมีบำบัด ล้วนแต่เป็นการรักษา แบบไม่เฉพาะเจาะจง คือ พยายามทำลาย เซลล์ที่เราสงสัยว่าเป็นมะเร็ง แบบปูพรม โดยการตัดอวัยวะที่เซลล์มะเร็งเกิดขึ้น หรือ ฉายแสงไปบริเวณที่สงสัยว่ามีมะเร็งอยู่ หรือ

หัวใจขี้เกียจ .. ภาวะที่หัวใจเต้นช้าผิดปกติครับ -หัวใจของเรา จะเหมือน เครื่องจักรอัตโนมัติ ที่มี ตัวคอยให้สัญญาณ เพื่อบอกให้หัวใจบีบตัวและ คลายตัว เป็นจังหวะ ….คลายตัวให้เลือดไหลเข้าหัวใจ และ บีบตัวให้เลือดไหลไปที่ปอด และ ร่างกาย … ตัวให้จังหวะนี้ อยู่ที่หัวใจห้องบนขวา และ ผนังกั้น ระหว่างห้องหัวใจ (หัวใจ มี 4 ห้อง ห้องบน 2 ห้อง เป็นห้องพักให้เลือดไหลเข้ามา ห้องล่าง 2 ห้อง เป็นห้องที่ไว้บีบเลือดออกไป) … ตัวให้สัญญาณ ควบคุมจังหวะการเต้นของหัวใจ เรียกว่า SA node และ AV node จะส่งสัญญาณออกเป็นช่วงๆ ซึ่งเราสามารถวัดการทำงานได้จากการดู คลื่นไฟฟ้าหัวใจ EKG หรือ ECG  … ตัวกระตุ้นนี้ จะมีระบบอัตโนมัติ ที่ส่งสัญญาณเอง มักจะไม่ต่ำกว่า 50

–วิ่งมากเหนื่อยมาก เลย หยุดวิ่ง และ นั่งลง แค่ครู่เดียว ก็เป็นลม ล้มลง หัวใจหยุดเต้น… สถานการณ์แบบนี้ เรามักจะคิดว่าไม่น่าจะเกิดขึ้น แต่เป็นได้เลยครับ… เวลาเราออกกำลังกาย ระบบประสาทอัตโนมัติที่เรียก ซิมพาเตติก จะเรียกความพร้อมของส่วนต่างๆ หัวใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว ความดันโลหิตเพิ่มขึ้น เส้นเลือดหดตัว ต่อมเหงื่อทำงาน(ระบายความร้อน) เลือดไปเลี้ยงลำไส้น้อยลง(เพื่อจะได้มาเลี้ยงกล้ามเนื้อมากขึ้น) ฯลฯ เป็นส่วนเสริม ส่งเสบียง และ ลำเลียงของเสียออกจากกล้ามเนื้อ งานยิ่งหนัก ออกกำลังกายยิ่งมาก ระบบซิมพาเตติก จะยิ่งทำงานมาก และ หัวใจจะเต้นเร็วขึ้นๆๆๆ –ระหว่างที่ระบบซิมพาเตติก ทำงานเพิ่มขึ้น ร่างกายจะมีสมดุล ให้ระบบประสาทอีกชุดหนึ่ง คือ พาราซิมพาเตติก ซึ่งทำงานในทิศทางตรงข้ามกัน คอยถ่วงดุล ไม่ให้ ชีพจรเต้นเร็วไป ไม่ให้ความดันโลหิตสูงเกินไป  เพราะระบบนี้ จะคอยเคลียร์ และ ซ่อมแซม ดังนั้น จึงต้องคอยระวังไม่ให้เกิดความเสียหาย จะคอยรั้งไม่ให้หัวใจเร็วจนเกิดอันตราย …. -บางคนอาจจะสงสัยว่า ทำไม หัวใจเต้นเร็วมากจึงเกิดอันตราย