–บาดทะยัก เป็นโรคที่หากเป็นแล้วอันตรายถึงชีวิตได้ เพราะจะมีอาการเกร็งกระตุก ตลอดเวลาที่มีการกระตุ้นเกิดขึ้น จึงมีการฉีดวัคซีนบ้องกันบาดทะยักให้ตั้งแต่ทารกแรกเกิด และ คนที่มีบาดแผล… ข้อมูลจากการสำรวจในอเมริกา พบว่าในประชากรอายุมากขึ้นมีภูมิคุ้มกันบาดทะยัก ลดลง และ มีอัตราการป่วยด้วยบาดทะยัก และ อัตราการตายที่สูงกว่าคนอายุน้อย
-เมื่อได้รับบาดแผล จึงควรได้รับการฉีดยาป้องกันบาดทะยัก หากไม่เคยมีการฉีดครบ 3 เข็ม มาเกิน 10 ปี ก็ควรเริ่มต้นฉีดใหม่ จำนวน 3 เข็ม โดยเข็มแรก ณ วันแรกที่พบแพทย์ หรือ เกิดบาดแผล จากนั้น เข็มที่ 2 ห่างจากเข็มแรก 1 เดือน หรือ 28 วัน และ เข็มที่ 3 ห่างจาก เข็มที่ 2 อีก 5 เดือน (หรือ 6 เดือน หลังเข็มที่ 1)…. มีบางกรณีที่ ผู้ป่วยไม่สะดวกจะมารับการฉีดวัคซีน จึงขอ ฉีดวัคซีน พร้อมกับ วันที่มาตรวจรักษาโรคอื่นๆ .ซึ่งอาจจะเป็นการเลื่อนเข้า(ก่อนนัดเดิม) หรือ เลื่อนออก (หลังนัดเดิม)…. จะได้คำตอบจาก พยาบาล ที่ดูแลเรื่องนี้ว่า ไม่ให้ฉีด ถ้ายังไม่ถึงกำหนด .แต่เลื่อนออกได้… มาดูกันครับ ว่าเหตุผลทางการแพทย์ เบื้องหลังอยู่ที่ตรงไหนครับ
-วัคซีน ป้องกันบาดทะยัก เป็น ส่วนของ สารพิษของบาดทะยัก ไม่มีเชื้อโรคอยู่ จึงมีการตอบสนองของร่างกายเหมือน วัคซีนเชื้อตาย ซึ่ง หลังฉีดเข้มแรก จะมีการกระตุ้น ภูมิคุ้มกัน 2 ชนิด คือ IgM และ IgG โดย IgM จะกระตุ้นให้เม็ดเลือดขาวตอบสนองมาจับกินสิ่งแปลกปลอม ขณะเดียวกัน IgG จะกระตุ้นการสร้าง antibody หรือ สาร จะเป็นแบบพิมพ์ ที่จดจำสิ่งแปลกปลอมนั้น … หลังวัคซีน เข็มแรก IgM จะขึ้นสูงก่อน IgG เน้นทำลายสิ่งแปลกปลอม ขณะที่การสร้าง แบบพิมพ์ จดจำ ยังไม่สูงนัก และ ทั้ง 2 ชนิด จะค่อยๆ ลดระดับลง หลัง สัปดาห์ที่ 3 (ดังรูปกลาง) และ เมื่อฉีดวัคซีน เข็มที่ 2 ตอน 1 เดือน จะกระตุ้น ให้ระบบภูมิคุ้มกันตื่นตัว มีทั้ง IgM และ IgG ออกมาพร้อมกัน แค่ คราวนี้ IgG จะมากกว่า และ ขึ้นสูงกว่า IgM มากๆ เป็นระบบ ภูมิคุ้มกันที่ปล่อย แม่พิมพ์ของ สิ่งแปลกปลอมไปทั่วร่างกาย และ อยู่นานกว่า เดิมมาก เพื่อบอกว่า เมื่อไหร่มีสิ่งแปลกปลอมชนิดนี้ เข้ามาร่างกาย Antibody จะเข้าไปจับ และ เรียกพรรคพวก เม็ดเลือดขาวมาเก็บ และ ทำลายสิ่งแปลกปลอมนั้นทันที
-นี่คือ ที่มาของการ ต้องฉีดวัคซีนมากกว่า 1 เข็ม และ พอ เข็ม 3 จะมีภูมิคุ้มกัน IgG สูงขึ้นไปอีก และภูมิคุ้มกันอยู่ได้นานอีก ของบาดทะยัก จะอยู่ได้นาน เกิน 5 ปี (รูปขวา) แต่ เวลาที่ได้ผลในการฉีดวัคซีน คือ ต้องรอให้ ภูมิคุ้มกันลดลงก่อน ไม่เช่นนั้ นวัคซีน ที่ฉีดเข้าไป จะถูกจับ และ ทำลายก่อน ทำให้เหลือวัคซีนจำนวนน้อย ไว้สำหรับกระตุ้นภูมิคุ้มกัน … ในกรณีของบาดทะยักนี้ จึงให้เว้นช่วงที่ 1 เดือน กับ 6 เดือน และ จะเลยไปกว่านั้น เล็กน้อยก็ได้ แต่ ไม่นานจนเกินไป เพราะ ถ้านานมาก IgG จะจำไม่ได้ แล้ว ต้องเริ่มกันใหม่ …. แต่ถ้าฉีดเร็วเกินไป IgM จะยังมีปริมาณสูงอยู่ จะเข้าทำลายวัคซีนของเรา ไม่ได้เกิดการกระตุ้นภูมิคุ้มกัน เท่ากับ ต้องนับเข็มนั้น เป็นเข็มก่อนหน้าอีกครั้งครับ
-แต่มีข้อยกเว้นนะครับ สำหรับเข็ม 2 หากฉีดก่อนกำหนดนัด ไม่เกิน 4 วัน ก็ OK ครับ หรือ เข็ม 3 ฉีดก่อน ได้ ถึง เป็นเวลา 1 สัปดาห์เลยครับ ใช้สำหรับ คนที่มีความจำเป็นไม่สะดวกในการเดินทางมา รพ ได้ครับ
-สรุปง่ายๆ สั้นๆ ว่า ฉีดก่อน ภูมิเดิมยังไม่ลดลง อาจทำลายวัคซีน ที่ฉีดเข้าไปใหม่ได้ ทำให้ภูมิคุ้มกันขึ้นไม่สูง ไม่นาน อย่างที่อยากได้ แต่ ถ้าฉีดหลัง เล็กน้อย ยังคงได้ประสิทธิภาพเท่าเดิมครับ
–